İran, İran Gazı İçin Hindistan Piyasaları ve Türkiye
Eylül 9, 2016
Şii Koridoru ve Katar Gazı Üzerine
Ekim 3, 2016

Varna Gaz Ticaret Merkezi İhtimali İle Değişebilecek Dengeler

Brüksel’de Kasım sonunda Balkan ülkeleri için Rus gazının dağıtım merkezinin neresi olacağı hakkında, AB Enerji Komisyonunun öncülüğünde Bulgar ve Rus taraflarının da katılacağı bir görüşme gerçekleştirilmesi beklenilmektedir. Böyle bir organizasyonun AB Enerji Komisyonu tarafından planlanıyor oluşunun yanı sıra Bulgar yetkililer tarafından ortaya koyulan söylemler Türk enerji politikaları konseptince dikkatle incelenmelidir.

Tahmin edileceği üzere, bahsi geçen görüşme kapsamında Bulgaristan; Türkiye ile düzelen ilişkiler akabinde yeniden gündeme alınan Türk Akımı Projesi neticesinde kaybettiği bir gaz iletim merkezi olma ihtimalini geri kazanmayı hedeflemektedir.

AB yetkilileri ise 3. Enerji Paketi nedeni ile hayata geçme imkanı olmayan Güney Akımı Gaz Boru Hattı Projesi yerine, Türk Akımı Projesi’nin seçilerek, Türk sınırlarında bir gaz dağıtım merkezi kurulması yerine, AB üyesi olan ve Türkiye ile son dönemde gerilen ilişkiler dikkate alındığında kendileri için daha az riskli ve kolaylıkla yönetilebilir olan Bulgaristan’da böyle bir merkezin kurulması hususunu tercih ediyor gözükmektedir.

Bu tarihi kuyruk acıları nedeni ile Türkiye’ye güvenmeyen AB ve sadece siyasi olarak kendisine karşı birçok eylem yapan kanlı terör örgütlerine destek vermesi sebebi ile AB’ye güvenemeyecek olan Türkiye gerçeği dikkate alınırsa, doğal bir beklentidir.

Peki böyle bir görüşmede neler konuşulabilir? Rusya’nın mevcut hedefleri ve Türk Akımı Projesi nasıl etkilenebilir?

Bu senaryoda kuvvetle muhtemeldir ki; AB Türkiye’nin batı sınırına konumlanacak bir bir gaz dağıtım merkezine, Rusya’ya olduğu gibi bir de Türkiye’ye bağımlılığı arttıracağı sebebi ile sıcak bakmayacaktır. Zaten bazı AB yetkilileri Türk Akımı Projesi’ne karşı olduklarını açıklamıştır. Buna ek olarak, Güney Akımı Projesi’nin de tekrar hayata geçmesi mevcut mevzuatlar dikkate alındığında mümkün görülmemektedir.

Ukrayna’nın bypass edildiği senaryoyu istemeyerek de olsa AB’nin mecburen onaylamak zorunda kalacağı varsayılır ise, Karadeniz üzerinden yine Bulgaristan’a gelecek (Varna’ya) ve oradan yeni inşaa edilecek boru hatları ile Balkanlara dağıtılacak bir opsiyon siyasi olarak desteklenebilecektir.

Bu seçenekte Rusya gaz dağıtım merkezini Türkiye’nin batı sınırına kurmak yerine Varna’ya kurmuş olacaktır.

Peki böyle bir seçenek tercih edilirse; ilişkiler ve kazanımlar özetle nasıl etkilenecektir?

  • AB açısından:
    • Balkan coğrafyasının gaz ihtiyacı bu güzergahtan Türkiye’ye bağımlı olmaksızın karşılanabilecektir.
    • Balkan ülkeleri arasında dağılımı sağlayacak yeni boru hatları inşaa edilmesi gerekecektir.
    • Yeni boru hatları ile birlikte yeni anlaşmalar ve mevzuatlara ihtiyaç duyulacaktır.
  • Bulgaristan açısından:
    • İptal edilen Güney Akımı Boru Hattı ile kaybedilen stratejik konum geri kazanılacaktır.
  • Türkiye açısından:
    • Türk Akımı Projesi ile kazanılan stratejik konum kaybedilecektir.
  • Rusya açısından:
    • AB’nin muhtemel destekleyeceği böyle bir senaryo politik olarak daha uygulanabilir olacaktır.
    • Her ne kadar ihtiyacı olsa ve ciddi pazarlıklar neticesinde kabul etmek zorunda kalacağı tahmin edilse de; AB’nin Türk Akımı’na karşı olup, bu hususta diretmesi durumunda Türk Akımı’nın hayata geçmesi de zorlaşacaktır.
    • AB piyasalarına daha kısa bir yoldan daha ucuza ulaşmış olunacaktır.
    • Market açısından değerlendirildiğinde;
      • Türk Akımı seçeneğinde Türkiye gibi büyük bir pazara ulaşım sağlanmış olacakken ve bu durum AB satış ayağında bir sıkıntı olması durumunda Türkiye’nin her zaman büyük bir müşteri olarak zararın bir kısmını telafi edebileceği gerçeği aşikarken, daha küçük kapasitelere haiz Balkan piyasaları ile sınırlı kalınacaktır.
      • Ayrıca Türkiye sınırından İtalya gibi diğer büyük marketlere ulaşabilme imkanı söz konusu iken, hatta bu ulaşımın genişletimiş TAP seçenekleri ile daha da ekonomik olabilmesi söz konusu iken bu seçenek de zayıflamış olacaktır.
      • Yine de başka projeler ile hem Türkiye hem de İtalya piyasalarına ulaşılabileceği düşünülse de, bu süreci daha da zorlaştıracaktır.
    • Bu durum Türkiye ile düzelen ilişkilerin yeniden bozulması anlamına gelebilecek ve Rusya’ya güvenin azalmasına sebep olacaktır.
  • Bölgede söz sahibi olan ABD açısından:
    • Orta vadede LNG ihracatı kapsamında kıyı Avrupa piyasalarından pay elde etmek isteyen ABD, Rusya’nın Türkiye ve İtalya gibi piyasalara orta vadede ulaşamaması sayesinde istediği imkana ekonomik olarak daha rahat kavuşacaktır. Çünkü ABD’nin bu hedefinde karşısındaki rekabet edemeyeceği en önemli rakip; daha ucuz maliyetli Rus gazıdır.

Sonuç olarak, Rusya için Türk Akımından yeniden vazgeçilmesi durumunda böyle bir seçeneği tercih etmenin bazı avantajları olacaktır. Lakin bu avantajların geleceği etkileyen büyük faturaları ve kayıpları da olabilecektir.

Bu noktada Rusya da, uzun vadeli hedeflerini tekrar gözden geçirip hareket etmelidir.

Ayrıca daha önce yapılan çalışmalar kanıtlamıştır ki; Rus gazı seçeneği her ne kadar en ekonomik tercih de olsa, doğru adımların atılması durumunda, Türkiye Rus gazı olmadan da enerji arz güvenliğini sağlayabilecektir.

Türkiye’nin bu opsiyonun gerçekleşmese de, bir müzakere argümanı olarak kullanılabileceğini de göz önünde bulundurmalıdır.

Oğuzhan AKYENER, 22.09.2016

Oğuzhan AKYENER
Oğuzhan AKYENER
Oğuzhan Akyener 1983 yılında Gönen’de doğmuştur. Eğitim hayatına Gönen Şehit Rahmi İlkokulunda başlamış ve orta okuldan itibaren, Gönen Anadolu Lisesi’nde devam etmiştir. 2001 yılında buradan mezun olduktan sonra, Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ)’nde Petrol ve Doğalgaz Mühendisliği’nde lisans eğitimine başlamıştır. ODTÜ’de öğrenim gördüğü dönemde çok aktif bir öğrencilik hayatı geçiren Akyener, birçok sosyal projede görev almış, TESPAM’ı bir öğrenci kulübü olarak hayata geçirmiş, eş zamanlı olarak Anadolu Üniversitesi’nde İşletme alanında eğitim almaya başlamış, Gönen Jeotermal Kaynakları ile ilgili projeler hazırlamış ve birçok uluslararası ortamda konuşmacı olarak ülkesini ve kurucusu olduğu öğrenci kulüplerini temsil etmiştir. 2006 yılında ODTÜ Petrol ve Doğalgaz Mühendisliğinden, 2008 yılında ise Anadolu Üniversitesi İşletme Fakültesinden mezun olmuştur. Aynı zamanda ODTÜ mezuniyeti sonrasında, Gönen Belediyesi’ne “Jeotermal Rezervuar Yönetimi” ve yüzey tesisleri alanında bir yıl boyunca danışmanlık hizmeti vermiştir. Bu süreçte de eş zamanlı olarak bir dış ticaret firmasında iş hayatına başlamıştır. 2006 yılı sonunda TPAO Yurtdışı Projeler Dairesi’nde Rezervuar Mühendisi olarak göreve başlayan Akyener, kurumun Azerbaycan, Libya, İran, Cezayir, Irak, Tunus, Kazakistan, Brezilya, Ukrayna, Suriye, Özbekistan, Türkmenistan, İngiltere, Rusya gibi birçok projesinde aktif görev almıştır. Ayrıca 2007 yılında ODTÜ Jeodezi ve Coğrafi Bilgi Sistemleri Bölümünde, uzaktan algılama ve CBS tabanlı sistemler alanında akademik çalışmalar yapmıştır. 2007 – 2009 yılları arasında TPAO’nun Libya Ofisinde teknik ihalelerin değerlendirilmesi kapsamında dönüşümlü olarak görev almıştır. 2010 – 2011 yılları arasında Ağrı Doğubayazıt İlçesinde (kısa dönem olarak) askerlik görevini tamamlamıştır. Askerlik sürecinde de, “Bölük İçi Kalite Çemberi” gibi bazı yeni uygulamaların hayata geçmesine vesile olmuştur. 2011 – 2014 yılları arasında TPAO’nun Azerbaycan ofisine, ilgili bütün projelerden sorumlu Teknik Müdür olarak atanmış ve TPAO’yu ilgili uluslararası ortamlarda temsil etmiştir. 2014 – 2018 yılları arasında, TPAO’nun Merkez Ofisinde Yurtdışı Projeler ve İş Geliştirme alanında danışmanlık görevini sürdürmüştür. Ayrıca Azerbaycan’dan Türkiye’ye dönüş yaptıktan sonra, 2015 yılında, bir öğrenci kulübü olarak başlattığı TESPAM’ı bir düşünce kuruluşu olarak yeniden aktive etmiş ve TESPAM bünyesinde birçok uluslararası çalışma ve projeye imza atmıştır. 50’den fazla makalesi, yüzlerce köşe yazısı, onlarca röportajı farklı ortamlarda yayınlanmış ve ulusal, uluslararası arenada beğeni kazanmıştır. TESPAM bünyesinde çıkartılan “Energy Policy Turkey” ve “Turkish Journal of Energy Policy” dergilerinin yazarı ve imtiyaz sahibidir. “Enerji Panorama” ve “Yerli Düşünce” dergilerinde de köşe yazarlığı yapmakta, TESPAM’ın başkanlığını, TENVA’nın yönetim kurulu üyeliğini ve Kıbrıs Bahçeşehir Üniversitesi Deniz Hukuku Uygulamaları Araştırma Merkezi’nin de danışmanlar kurulu üyeliğini sürdürmektedir. Köklerine bağlı, şehirlileşme üzerine kurulan bir medeniyet tasavvurunu hayata geçirme gayesiyle faaliyet gösteren; “Cuma Ağacı” derneğinin ise kurucu başkanıdır. Farklı alanlarda kaleme aldığı (“Peygamber Ordusunda Askerlik”, “Cuma Rüzgarı”, “Bizim Halep: Enerji Harekatı”, “Doğu Akdeniz Gaz Politikaları”, “Enerji-Güvenlik-Siyaset Boyutlarıyla Suriye İç Savaşı”, “Türk-İslam Dünyasında Enerji Birliği” ve “Yeni Türkiye Vizyonunu Taşıyan Örnek Bir Belediyecilik Anlayışı” isimlerinde) 7 adet kitabı bulunan Akyener, 2016 yılında Yıldırım Beyazıt Üniversitesi’nde İşletme alanında yüksek lisans programını tamamlamıştır. 2017 yılında ise Polis Akademisi’nde Uluslararası Güvenlik alanında başladığı ve tamamlanmak üzere olan akademik çalışmalarına ek olarak, hukuk ve uluslararası ilişkiler alanlarında da farklı üniversitelerde eğitimine devam etmektedir. Bugüne kadar birçok uluslararası ortamda ülkesini temsil eden, ulusal ve uluslararası basın kuruluşlarına mülakatlar veren, yerine göre manşetlerde yer alan ve ülkesinin enerji politikalarının belirlenmesinde önemli katkılar ortaya koyan Akyener, Cumhurbaşkanlığı makamına özel olarak hazırlanan “Ulusal Güvenlik Yapılanması” ve “Devlet E-Hafıza” gibi proje gruplarında da yer almıştır. Çok iyi derece İngilizce bilen Akyener, evli ve üç çocuk babasıdır.

Bir cevap yazın

%d blogcu bunu beğendi: