Fatma Cengiz<\/p>\n
\u0130klim ve \u00c7evre Koordinat\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc<\/p>\n
<\/p>\n
Tunus ve M\u0131s\u0131r\u2019da ba\u015flayan Arap Bahar\u0131 g\u00f6sterileri, 1971 y\u0131l\u0131ndan itibaren Esad ailesi taraf\u0131ndan y\u00f6netilen Suriye\u2019ye ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, bu duruma ihtimal vermeyen Be\u015f\u015fer Esad y\u00f6netimi i\u00e7in d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnden \u00e7ok daha \u015fiddetli ve uzun bir i\u00e7 sava\u015fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. Mart 2011\u2019de Esad rejiminin y\u00f6netim \u015fekli ve bozuk d\u00fczenin getirdi\u011fi aksakl\u0131klara kar\u015f\u0131 ba\u015flayan bar\u0131\u015f\u00e7\u0131l g\u00f6steriler, rejimin sert tepkisi ile birlikte \u015fiddetlenerek b\u00f6lgesel \/ uluslararas\u0131 illegal \u00f6rg\u00fctlerin, b\u00f6lgesel halk direni\u015f\u00e7ilerin ve de k\u00fcresel g\u00fc\u00e7lerin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve birden fazla akt\u00f6r\u00fcn olu\u015fturdu\u011fu \u015fiddetli bir i\u00e7 sava\u015f ve insanl\u0131k dram\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc.<\/p>\n
10 y\u0131ld\u0131r s\u00fcren i\u00e7 sava\u015f 400.000\u2019den fazla insan\u0131n \u00f6lmesine, 6,6 milyon insan\u0131n g\u00f6\u00e7 etmesine ve 6,7 milyon insan\u0131n yerinden edilmesine neden oldu.[1]<\/a> \u00dclke onar\u0131lmas\u0131 \u00e7ok zor olan bir y\u0131k\u0131m ge\u00e7irdi ve \u015fu anki sava\u015f ve istikrars\u0131zl\u0131k ortam\u0131 \u00fclke i\u00e7in en az\u0131ndan yak\u0131n gelecekte hi\u00e7bir umut vadetmiyor. S\u00fcrekli olarak \u00e7at\u0131\u015fma fakt\u00f6rlerinin faal olmas\u0131, g\u00fc\u00e7 sava\u015flar\u0131 ve politik \u00e7\u0131karlar\u0131n \u00fclkenin gelece\u011fini yok etme derecesine getirdi\u011fi bu i\u00e7 sava\u015f, hem Ortado\u011fu hem de uluslararas\u0131 d\u00fczen i\u00e7in tam bir kaos kayna\u011f\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumda.<\/p>\n Modern zamanlar\u0131n en \u015fiddetli i\u00e7 sava\u015flar\u0131ndan biri olan Suriye i\u00e7 sava\u015f\u0131n\u0131n bug\u00fcne kadar yap\u0131lan analizlerinde birden fazla birbirine ba\u011fl\u0131 fakt\u00f6rler incelenirken, son zamanlarda baz\u0131 analistler iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi \u00e7arpan\u0131n\u0131 da i\u00e7 sava\u015f\u0131 tetikleyen bir fakt\u00f6r olarak de\u011ferlendirmeye ba\u015flad\u0131. \u0130klim de\u011fi\u015fikli\u011fi, su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 ve de tar\u0131msal faaliyetlerdeki aksamalar\u0131n i\u00e7 sava\u015f\u0131 tetiklemi\u015f olabilece\u011fi ya da \u00fclkenin sosyo-dinamik yap\u0131s\u0131ndaki dengeleri etkilemi\u015f olabilece\u011fine dair bir tak\u0131m tezler olu\u015fturmaya ba\u015fland\u0131. Su g\u00fcvenli\u011finin, ulusal g\u00fcvenlik hassasiyeti seviyesinde kabul edildi\u011fi ve de tar\u0131msal faaliyetlerin \u00f6nemli gelir kayna\u011f\u0131 olu\u015fturdu\u011fu antik \u00e7a\u011flar\u0131n \u2018bereketli hilal\u2019 b\u00f6lgesinde konumlanm\u0131\u015f Suriye, belki de iklim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile birlikte bu de\u011fi\u015fikliklere cevap veremeyen h\u00fck\u00fcmetin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc kataliz\u00f6r etkisi ile h\u0131zland\u0131rmas\u0131yla i\u00e7 sava\u015f ortam\u0131na \u00e7ekilmi\u015fti.<\/p>\n Suriye, 2011\u2019de g\u00f6steriler ba\u015flamadan uzun bir sure \u00f6nce, \u00fclkenin \u00f6zellikle kuzeydo\u011fu b\u00f6lgesinde daha \u00e7ok hissedilen kurakl\u0131k ve de kurakl\u0131\u011f\u0131n tar\u0131msal faaliyetler \u00fczerinde olu\u015fturdu\u011fu y\u0131k\u0131c\u0131 etkiyle m\u00fccadele ediyordu. \u00dclke gelirinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 olu\u015fturan tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k bu b\u00f6lgelerde zor bir d\u00f6nemden ge\u00e7iyordu ve k\u0131rsal kesimden b\u00fcy\u00fck kentlere g\u00f6\u00e7ler ve \u00e7\u00f6lle\u015fme \u00fclkede hem kentlerde bask\u0131 olu\u015fturmu\u015f hem de \u00fclkenin ekonomik dengeleri ile oynamaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/p>\n Suriye iklimini k\u0131saca analiz edilecek olursak, bat\u0131da Akdeniz k\u0131y\u0131lar\u0131 ve do\u011fudaki \u00e7\u00f6l alanlar\u0131 aras\u0131ndaki ya\u011f\u0131\u015f seviyelerinde geni\u015f farkl\u0131l\u0131klarla birlikte, kurak ve yar\u0131 kurak olarak karakterize edilen bir yap\u0131ya sahiptir. \u00dclkenin y\u00fczde elli be\u015fi \u00e7\u00f6l ve bozk\u0131rlarla kapl\u0131, \u00fclkenin y\u00fczde 90’\u0131ndan fazlas\u0131nda y\u0131ll\u0131k ya\u011f\u0131\u015f genelde 350 milimetrenin alt\u0131nda seyretmekte. Son 50 y\u0131lda, 1961’den 2009’a kadar, Suriye yakla\u015f\u0131k olarak 25 y\u0131l kurakl\u0131k ya\u015fad\u0131. Kurakl\u0131klar\u0131n her biri yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt bu\u00e7uk y\u0131l s\u00fcrd\u00fc, ancak 1970’lerdeki kurakl\u0131k kesintisiz on y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. Kurakl\u0131k s\u00fcreleri artt\u0131k\u00e7a, \u00fclkenin kuzey do\u011fusundaki tar\u0131msal \u00fcretim ve hayvanc\u0131l\u0131k \u00fczerinde etki de, ayn\u0131 derecede artmaya ba\u015flad\u0131. 1961’deki kurakl\u0131k, deve n\u00fcfusunun y\u00fczde 80’inin ve koyunlar\u0131n y\u00fczde 50’sinin kayb\u0131na neden oldu. 1998-2001 kurakl\u0131\u011f\u0131nda, 329.000 ki\u015fi (ya da 47.000 g\u00f6\u00e7ebe hane) hayvan varl\u0131klar\u0131n\u0131 satarak ya da keserek tasfiye etmek zorunda kald\u0131 ve g\u0131da g\u00fcvenli\u011finde sorunlar ya\u015fanmaya ba\u015fland\u0131.[2]<\/a><\/p>\n \u00d6zellikle 1971-2000 d\u00f6neminde Haf\u0131z Esad y\u00f6netimi, kurakl\u0131k d\u00f6nemlerine kar\u015f\u0131 su g\u00fcvenli\u011fi ve modern teknolojik tar\u0131msal \u00f6nlemler yerine, destek toplamak ama\u00e7l\u0131 arazi da\u011f\u0131t\u0131mlar\u0131, devlet destekli dizel s\u00fcbvansiyonlar\u0131 ve de su hassasiyeti y\u00fcksek olan tar\u0131m \u00fcr\u00fcnlerine te\u015fvikle \u00fclkenin su kaynaklar\u0131 tehlikeye at\u0131lm\u0131\u015f oldu[3]<\/a>.<\/p>\n \u00dclkede daha \u00f6nceleri geleneksel yollarla yap\u0131lan sulama, ya\u011f\u0131\u015flarla birlikte do\u011fal yollarla kullan\u0131lan yeralt\u0131 sular\u0131n\u0131n kendini tekrar yenilemesine izin verirken 1960 sonras\u0131 binlerce dizel pompan\u0131n piyasaya s\u00fcr\u00fclmesi, yer alt\u0131 su kaynaklar\u0131n\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 derecede t\u00fcketilmesi ve de kendini yenileyecek kapasiteye gelmesini engellemesine neden olmaya ba\u015flad\u0131. Tabi bunu tetikleyen di\u011fer bir etmen de lisans\u0131z, izni olmayan fakat h\u00fck\u00fcmete yak\u0131n duran aileler ya da \u015fah\u0131slar\u0131n daha da art\u0131rd\u0131\u011f\u0131 su kuyular\u0131n\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131d\u0131r.<\/p>\n 2006-2011 y\u0131llar\u0131nda meydana gelen kurakl\u0131k bu sefer \u00fclkeyi daha savunmas\u0131z ve zay\u0131f yakalad\u0131. Kuzeydo\u011fu b\u00f6lgesinde tar\u0131m sistemi \u00e7\u00f6kt\u00fc. S\u0131cakl\u0131k art\u0131\u015f\u0131 ve azalan ya\u011f\u0131\u015f, Suriye’de \u00e7\u00f6lle\u015fmeye ve tar\u0131m arazilerinin tahrip olmas\u0131na neden oldu. Bununla birlikte 800.000 ki\u015fi gelirini kaybetti ve \u00fclke hayvanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn % 85’i \u00f6ld\u00fc. \u00c7obanlar mera ve tohum yoklu\u011fu sebebiyle hayvanlar\u0131 satmak ya da kesmek zorunda kald\u0131. Mahsul verimi \u00fc\u00e7te iki oran\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcnce 1990\u2019larda bu\u011fday ihracat\u0131 yapan bir \u00fclke olan Suriye, b\u00fcy\u00fck miktarlarda tah\u0131l ithal etmeye ba\u015flamak zorunda kald\u0131. Sonu\u00e7 olarak, g\u0131da fiyatlar\u0131nda iki kat\u0131na \u00e7\u0131kan art\u0131\u015f g\u00f6zlemlendi.[4]<\/a><\/p>\n 2008-2009 d\u00f6neminde Esad y\u00f6netimi liberal ekonomi politikalara ayak uydurmak ama\u00e7l\u0131 olarak bir dizi devlet s\u00fcbvansiyonlar\u0131n\u0131 iptal etti. Aniden meydana gelen bu s\u00fcbvansiyon desteklerinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 ile birlikte hem dizel hem de g\u00fcbre fiyatlar\u0131 katlanmaya ba\u015flad\u0131. K\u0131tl\u0131k ve kurakl\u0131kla ba\u015f etmeye \u00e7al\u0131\u015fan \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f k\u0131rsal kesim ekonomik zorluklar\u0131n eklenmesi ile birlikte k\u0131rsal kesimden \u015fehirlere g\u00f6\u00e7 etmeye ba\u015flad\u0131. Zaten di\u011fer \u00fclkelerden g\u00f6\u00e7lerle kalabal\u0131kla\u015fm\u0131\u015f b\u00fcy\u00fck kentlerin n\u00fcfuslar\u0131 h\u0131zla artmaya ba\u015flay\u0131nca toplumdaki sosyo-ekonomik bask\u0131 ve streste artmaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n 2009\u2019da meydana gelen kurakl\u0131kla birlikte BM kurumlar\u0131 kuzeydo\u011fudan yakla\u015f\u0131k olarak 65.000 kadar ailenin veya yakla\u015f\u0131k 300.000 ki\u015finin g\u00f6\u00e7 etti\u011fini ve de Haseke ve Deyrizor vilayetlerindeki k\u00f6ylerin y\u00fczde 60-70’inin terk edildi\u011fini tahmin ediyor.[5]<\/a> Bu n\u00fcfus, genelde L\u00fcbnan ve Iraktan gelen g\u00f6\u00e7menler hesaplanmadan yap\u0131lan say\u0131mlar oldu\u011fu i\u00e7in ger\u00e7ek say\u0131 bunun kat ve kat \u00fczerinde olabilir. \u015eam ve Halep etraf\u0131nda banliy\u00f6lere ve de g\u00fcney valilikleri (g\u00fcney \u015fehirleri) etraf\u0131na \u00e7ad\u0131rlara yerle\u015ftirilen bu kesim, bir \u015fehirde olmas\u0131 gereken su ve elektrik alt yap\u0131s\u0131n\u0131n hi\u00e7birine sahip de\u011fildi. Kurulan \u00e7ad\u0131r \u015fehirler tamamen derme \u00e7atma \u015feklinde olu\u015fturulmu\u015f ve de sa\u011fl\u0131kl\u0131 bir yasam alan\u0131 te\u015fkil etmiyorlard\u0131. Buradaki g\u00f6\u00e7menler ya\u015fam \u015fartlar\u0131na adapte olmaya ve daha k\u00f6t\u00fc \u015fartlarda ve gelirlerde sanayi ve tar\u0131m alan\u0131nda i\u015f aramaya ba\u015flad\u0131.<\/p>\n Esad rejimi arka arkaya gelen sosyo-ekonomik sinyalleri do\u011fru okuyamad\u0131. \u00c7ok uzun s\u00fcre \u00f6nce meydana su kaynaklar\u0131nda azalman\u0131n \u00f6n\u00fcne ge\u00e7mek i\u00e7in gerekli m\u00fcdahaleleri zaman\u0131nda yapamad\u0131. \u00d6zellikle su konusu i\u00e7in birden fazla (22 adet) bakanl\u0131k ve resmi kurum olmas\u0131na ra\u011fmen koordinasyon sa\u011flanmada zorluk \u00e7ekildi. Su kuyular\u0131 ve de su mevzusu h\u00fck\u00fcmete sadakat i\u00e7in bir \u00f6l\u00e7\u00fct olarak kullan\u0131l\u0131p izinsiz ve lisansl\u0131 olmayan kuyulara g\u00f6z yumulurken bir yandan aniden kesilen s\u00fcbvansiyonlar ve de yanl\u0131\u015f tar\u0131m politikalar\u0131 ile k\u0131rsal kesimde tar\u0131msal faaliyetler g\u00f6steren kesim g\u00fcvencesiz b\u0131rak\u0131ld\u0131.<\/p>\n Kuzeydo\u011fuda k\u00f6t\u00fcle\u015fen insani durumla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalan h\u00fck\u00fcmet, bir dizi k\u0131sa, orta ve uzun vadeli yard\u0131m ve kalk\u0131nma projesini finanse etmeye yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in Eyl\u00fcl 2008 ve A\u011fustos 2009’da BM kurulu\u015flar\u0131yla birlikte iki kurakl\u0131k \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 ba\u015flatt\u0131. Ancak, 2008 Suriye Kurakl\u0131k \u0130tiraz\u0131, talep edilen 20 milyon dolar\u0131n y\u00fczde 20 sini ald\u0131. 2009 Suriye Kurakl\u0131\u011fa M\u00fcdahale Plan\u0131 talep edilen 43 milyon dolar\u0131n ise sadece y\u00fczde 33’\u00fcn\u00fc alabildi.[6]<\/a><\/p>\n Uluslararas\u0131 alanda meydana gelen desteklerdeki zay\u0131fl\u0131k ise Suriye h\u00fck\u00fcmetinin \u00fclke durumu konusundaki \u015feffaf olmayan s\u00fcre\u00e7 payla\u015f\u0131m\u0131, \u00fclke i\u00e7inde koordinasyon bozuklu\u011fu, bas\u0131n \u00fczerinde \u00fclke imaj\u0131n\u0131 zedelememek ad\u0131na d\u0131\u015f bas\u0131n\u0131 ve lokal bas\u0131n\u0131 bask\u0131 alt\u0131nda tuttu ve de do\u011fru bilgileri ula\u015ft\u0131rmak konusunda isteksiz davrand\u0131.<\/p>\n 50 y\u0131ll\u0131k s\u00fcren yanl\u0131\u015f su politikalar\u0131 hem b\u00f6lgede tar\u0131m\u0131 bitirip \u00e7\u00f6lle\u015fmeye neden olurken, hem de artan kentsel n\u00fcfus \u00fczerinde sosyal gerginli\u011fi artt\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. K\u00f6t\u00fc ve yozla\u015fm\u0131\u015f y\u00f6netim birden fazla etnik grubun ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 Suriye toplumunda sosyal ihtiya\u00e7lara cevap vermekte isteksiz davran\u0131nca Dera gibi \u015fehirlerde ekonomik ve sosyal bunal\u0131mdaki toplum g\u00f6sterilere ba\u015flad\u0131. Uzun s\u00fcre adaletsiz ve sosyal g\u00fcvencesiz kendi kaderine terk edilmi\u015f kesimler DAE\u015e gibi illegal \u00f6rg\u00fctlerinde bu b\u00f6lgede k\u00f6klenmesi ve g\u00fc\u00e7lenmesi i\u00e7in zay\u0131f halkalar olmaya ba\u015flad\u0131. Buna ba\u011fl\u0131 olarak \u00fclke h\u00e2l\u00e2 \u00e7\u00f6z\u00fclemeyen bir i\u00e7 sava\u015f d\u00f6nemine girmi\u015f oldu.<\/p>\n Suriye kurakl\u0131k ve su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok hassas bir jeopolitik konumdad\u0131r. Bug\u00fcn bile rejim g\u00fc\u00e7leri ya da DAE\u015e gibi illegal \u00f6rg\u00fctlerin stratejik olarak \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flamak i\u00e7in b\u00f6lgede kulland\u0131klar\u0131 en \u00f6nemli silahlardan biri su kaynaklar\u0131, su alt yap\u0131 sistemleri ve de barajlard\u0131r[7]<\/a>. \u00dclkede su i\u00e7 savas\u0131n tamamen etkin bir silah\u0131 haline gelmi\u015f ayr\u0131ca toplum \u00fczerinde hem fiziksel hem de psikolojik bir silah olarak kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n Suriye \u00f6zellikle Ortado\u011fu ve Kuzey Afrika b\u00f6lgesi i\u00e7in asl\u0131nda iklimin nas\u0131l politik ve sosyo-dinamik yap\u0131y\u0131 etkileyebilece\u011fine dair bir a\u00e7\u0131klay\u0131c\u0131 \u00f6rnek te\u015fkil etmektedir. Belki ana sebep olmasa bile bir i\u00e7 sava\u015f tetikleyicisi olarak \u00e7evresel \u015fartlar\u0131n, iklim ve suyun nas\u0131l bir \u00e7arpana d\u00f6n\u00fc\u015febilece\u011finin canl\u0131 kan\u0131tlar\u0131ndan biridir.<\/p>\n Birle\u015fmi\u015f Milletler\u2019e g\u00f6re, 2025 kadar d\u00fcnyan\u0131n \u00fc\u00e7te ikisi su-stresli \u015fartlar alt\u0131nda yasamak zorunda kalacak ve yakla\u015f\u0131k 1,8 milyar insan su k\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 birebir ya\u015fayacak.[8]<\/a> Bu sebeple \u00fclkelerin iklim \u015fartlar\u0131n\u0131n de\u011fi\u015fmesi ile birlikte olu\u015fabilecek her t\u00fcrl\u00fc olumsuz sosyo-dinamik etkenlere kar\u015f\u0131 \u00f6nlem almalar\u0131 ve de olu\u015fabilecek her t\u00fcrl\u00fc iklim \u015fartlar\u0131na ve toplumdaki olumsuz yans\u0131malar\u0131na kar\u015f\u0131 tar\u0131msal, teknolojik ya da uluslararas\u0131 d\u00fczenlemeler ile ileride olu\u015fabilecek yeni kaos alanlar\u0131n\u0131n \u00f6nlemeleri imk\u00e2ns\u0131z de\u011fildir.<\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n \u00a0<\/strong><\/p>\n KAYNAK\u00c7A<\/strong><\/p>\n *Jan Selby, Omar S. Dahi, Christiane Frohlich, Mike Hulme, Climate change and the Syrian civil war revisited, Political Geography 60 (2017), 232-244<\/p>\n *Peter H. GLEICK, Water, Drought, Climate Change, and Conflict in Syria (2014)<\/p>\n *https:\/\/www.nature.com\/articles\/nature.2015.17027<\/a><\/p>\n [1]<\/a>https:\/\/news.un.org\/en\/focus\/syria<\/a><\/p>\n [2]<\/a>Francesca De Ch\u00e2tel (2014) The Role of Drought and Climate Change in the Syrian Uprising: Untangling the Triggers of the Revolution, Middle Eastern Studies, 50:4, 521-535,<\/p>\n [3]<\/a>Colin P. Kelley, ShahrzadMohtadi, Mark A. Cane, Richard Seager, andYochananKushnir, PNAS March 17, 2015 Climatechange in theFertileCrescentandimplications of therecentSyriandrought<\/p>\n [4]<\/a>https:\/\/climateandsecurity.org\/2012\/02\/syria-climate-change-drought-and-social-unrest\/<\/a><\/p>\n [5]<\/a>UN-OCHA, 2010.<\/p>\n [6]<\/a>Francesca De Ch\u00e2tel (2014)a.g.e<\/p>\n [7]<\/a>https:\/\/www.washingtoninstitute.org\/policy-analysis\/growing-power-water-syria<\/a><\/p>\n