<\/p>\n
<\/p>\n
\u00c7in, tarihi perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7erisinde bir\u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve dengeyi ihtiva eden b\u00fcy\u00fck bir \u00fclkedir.<\/p>\n
-\u0130mparatorluk sisteminin sona ermesinden, cumhuriyet modelinin kabul\u00fcne,<\/p>\n
– Japonya i\u015fgalinden, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u00fcrecindeki Bat\u0131 ile olan s\u0131cak ili\u015fkisine,<\/p>\n
-ya\u015fanan kom\u00fcnist devrim akabinde soyunulan (Kore sava\u015f\u0131nda BM g\u00fc\u00e7leri ile \u00e7at\u0131\u015fma, Do\u011fu T\u00fcrkistan ve Tibet gibi co\u011frafyalar\u0131 i\u015fgal gibi) yay\u0131l\u0131mc\u0131 politikalardan, Sovyetler ile gerilim s\u00fcrecinde yeniden ABD ile yak\u0131nla\u015fmaya<\/p>\n
-ve 1990\u2019larda yeni ekonomik modeller ile birlikte ivmelenen b\u00fcy\u00fcme ve akabinde g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki yeni so\u011fuk sava\u015f s\u00fcrecine kadar b\u00fct\u00fcn dinamikleri ile detayl\u0131 bir \u015fekilde \u00e7al\u0131\u015f\u0131lmas\u0131 gereken, sosyok\u00fclt\u00fcrel arg\u00fcmanlar\u0131n \u00e7ok etkin oldu\u011fu ilgin\u00e7 bir medeniyettir.<\/p>\n
\u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131ndan sonra \u00c7in Halk Cumhuriyeti\u2019nin ilan\u0131 ile \u015fekillenen dinamik-kom\u00fcnist rejim, zaman\u0131n \u015fartlar\u0131na g\u00f6re kendisini g\u00fcncellemeyi ba\u015farabilmi\u015f ve i\u00e7inde gizledi\u011fi cihan\u015f\u00fcmul hedefleri do\u011frultusunda, laz\u0131m g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc her hamleyi uygulamaya ge\u00e7irmekten geri durmam\u0131\u015ft\u0131r. Fakat yine de uluslararas\u0131 hamleleri d\u00e2hilindeki uygulamalar\u0131nda; geleneksel \u00c7in me\u015frebi ile de do\u011fru orant\u0131l\u0131 olarak; s\u0131cak \u00e7at\u0131\u015fmadan ka\u00e7\u0131nan, ekonomi ve teknoloji temelli, derin ve yumu\u015fak bir \u00fcslubu s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Tabii \u00f6te yandan, kendi vatanda\u015flar\u0131na ve i\u015fgal etti\u011fi co\u011frafyalardaki toplumlara kar\u015f\u0131; bask\u0131c\u0131, ezici ve insan haklar\u0131n\u0131 hi\u00e7e sayan politikalar\u0131n\u0131 uygulamaktan da vazge\u00e7memi\u015ftir.<\/p>\n
\u00c7in k\u00fclt\u00fcr\u00fc ile harmanlanan ve kamusal liberal bir zemine kayan kom\u00fcnizm, insan g\u00fcc\u00fc, teknoloji ve finansal kabiliyetler sayesinde, her arg\u00fcman\u0131 bir istihbarat ve kontrol etme amac\u0131 ile kullanan yeni bir \u00c7in tipi k\u00fcreselle\u015fme modeline do\u011fru evirilmi\u015ftir.<\/p>\n
Ve bu model hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz sahip oldu\u011fu karakteristik yap\u0131 sebebiyle, mevcut uluslar aras\u0131 sistemi tehdit etmektedir.<\/p>\n
*<\/p>\n
G\u00fcn\u00fcm\u00fcze geldi\u011fimizde ABD ile \u00c7in aras\u0131ndaki So\u011fuk Sava\u015f\u0131n art\u0131k b\u00fct\u00fcn \u015fiddetiyle devam etti\u011fi kolayl\u0131kla g\u00f6r\u00fclebilmektedir. \u00d6zellikle bu ba\u011flamda 2000\u2019li y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131ndan beri devam eden ter\u00f6r merkezli ABD d\u0131\u015f politika vizyonu, 2021 y\u0131l\u0131nda yepyeni bir modele evirilmi\u015ftir.<\/p>\n
2001 y\u0131l\u0131ndan bu yana, ter\u00f6r bahanesi ile bir\u00e7ok \u00fclkeye m\u00fcdahale eden, bu s\u00fcre\u00e7lerde de hem ekonomik hem de alg\u0131sal anlamda negatif etkilenen ABD, art\u0131k yeni d\u00f6nemde tamam\u0131yla \u00c7in\u2019e kar\u015f\u0131 hamlelerine odaklanaca\u011f\u0131 yeni bir d\u0131\u015f politika zeminine kaym\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Ekonomik a\u00e7\u0131dan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, mevcut projeksiyonlarda, ABD i\u00e7in ortalama %2, \u00c7in i\u00e7in ise %6 seviyelerinde varsay\u0131lan y\u0131ll\u0131k b\u00fcy\u00fcme oranlar\u0131na g\u00f6re, \u00e7ok de\u011fil sadece 8 y\u0131l sonra (2029\u2019da), \u00c7in ekonomisi ABD\u2019ye yeti\u015fecektir. Ve tabii ki, b\u00f6ylesi bir trend devam etti\u011fi m\u00fcddet\u00e7e, \u00c7in aray\u0131 a\u00e7arak b\u00fcy\u00fcmeye devam edecektir.<\/p>\n
Ekonomik anlamda bu trendler g\u00f6zlemlenirken, teknoloji alan\u0131nda da \u00c7in ve \u00c7in men\u015feli \u015firketlerin k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte elde ettikleri ba\u015far\u0131 dikkat \u00e7ekmektedir. Bu ba\u011flamda, sa\u011fl\u0131ktan telekom\u00fcnikasyona, askeri te\u00e7hizattan ak\u0131ll\u0131 sistemlere kadar bir\u00e7ok alanda \u00c7in firmalar\u0131 ABD\u2019li firmalar\u0131 geride b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Bu s\u00fcre\u00e7 durdurulamaz ise,<\/p>\n
-b\u00fcy\u00fcyen ve g\u00fc\u00e7lenen,<\/p>\n
-bask\u0131c\u0131 rejimi ile toplumunu ve kurumlar\u0131n\u0131 ayn\u0131 \u00e7izgide y\u00f6nlendirebilen (bu sayede rekabet\u00e7i piyasalarda b\u00fcy\u00fck avantaj elde eden),<\/p>\n
-b\u00fct\u00fcn d\u0131\u015f hamlelerini istihbarat ve daha fazla kontrol elde etme gayeli \u015fekillendirebilen,<\/p>\n
-kontrol\u00fc alt\u0131ndaki co\u011frafyalarda insan haklar\u0131, demokrasi gibi kavramlar\u0131 hi\u00e7e sayarak d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 kontroll\u00fc kapal\u0131 bir \u00e7izgide y\u00f6netim modeli ortaya koyan \u00c7in; mevcut uluslararas\u0131 sistem i\u00e7in \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck bir tehdit haline gelebilecektir.<\/p>\n
Her ne kadar mevcut sistemin de adil olmayan, bencil ve problemli bir\u00e7ok y\u00f6n\u00fc olsa da, di\u011fer bir ifade ile demokrasi, insan haklar\u0131, adalet, \u015feffafl\u0131k gibi pop\u00fcler s\u00f6ylem ve s\u00fcre\u00e7ler g\u00fc\u00e7l\u00fcn\u00fcn lehine olacak \u015fekilde i\u015fletilse de, tamamen bu kavramlardan ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir model \u00e7ok daha b\u00fcy\u00fck riskler ihtiva edecektir. Bu riskleri anlayabilmek i\u00e7in, ilgili modeller d\u00e2hilindeki hegemon g\u00fc\u00e7lerin i\u00e7 dinamiklerini k\u0131yaslamak yeterlidir.<\/p>\n
*<\/p>\n
Peki, bu ba\u011flamda mevcut sistemin en b\u00fcy\u00fck mimar\u0131 ve (hegemon) g\u00fcc\u00fc olan ABD, b\u00f6ylesi bir tablo kar\u015f\u0131s\u0131nda nas\u0131l bir kar\u015f\u0131 strateji izlemektedir?<\/p>\n
\u00d6zellikle pandemi d\u00f6neminde \u00c7in\u2019in aradaki fark\u0131 \u00e7ok daha h\u0131zl\u0131 kapatmaya ba\u015flamas\u0131 akabinde, ABD 2021 y\u0131l\u0131nda bu ba\u011flamda d\u0131\u015f politikas\u0131nda \u00f6nemli de\u011fi\u015fikliklere gitmi\u015ftir.<\/p>\n
2021 y\u0131l\u0131ndaki NATO zirvesinden, G7 toplant\u0131s\u0131na, Afganistan\u2019dan \u00e7ekilme s\u00fcrecinden, AUKUS Pakt\u0131na, Quad Zirvesinden G20, COP26 ve Demokrasi Zirvesi toplant\u0131lar\u0131na kadar b\u00fct\u00fcn b\u00fcy\u00fck geli\u015fmelerde bu anla\u015f\u0131labilmektedir.<\/p>\n
\u015eimdi ise g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere ABD\u2019nin ana hedefleri (ve bu ba\u011flamdaki g\u00f6r\u00fcnen hamleleri) \u015fu \u015fekildedir:<\/p>\n
<\/p>\n
Buradan g\u00f6r\u00fclebilece\u011fi \u00fczere, ABD dinamik, \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc, alternatifli bir m\u00fccadele plan\u0131n\u0131 uygulamaya koymaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te de, bir\u00e7ok m\u00fcttefikini aktif olarak dinamikler i\u00e7erisine d\u00e2hil etmi\u015ftir.<\/p>\n
\u015eu an olmasa da, \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki 10 y\u0131l i\u00e7erisinde bu oyunun d\u0131\u015f\u0131nda kalarak dengeleri muhafaza etmeye \u00e7al\u0131\u015fmak; neredeyse hi\u00e7bir etkin \u00fclke i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olmayacak gibi g\u00f6r\u00fclmektedir.<\/p>\n
Bu tablo da;
\n-\u201c\u00c7in neler yapmaktad\u0131r?\u201d<\/p>\n
-\u201cS\u0131cak sava\u015f ihtimali bulunmakta m\u0131d\u0131r?\u201d<\/p>\n
-\u201c\u00c7in Tayvan\u2019a askeri a\u00e7\u0131dan m\u00fcdahale edebilir mi?\u201d<\/p>\n
-\u201cABD Ukrayna s\u00fcrecinde aktif olarak sahada olabilecek mi?\u201d<\/p>\n
-\u201cRusya ve \u0130ran hangi blokta yer alacak?\u201d<\/p>\n
-\u201c\u00c7in ne zaman geri ad\u0131m atabilir?\u201d<\/p>\n
-\u201c\u00c7in\u2019in ekonomisi b\u00fcy\u00fcse de, b\u00fcy\u00fcme h\u0131z\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcyor. \u00c7in k\u00fcresel liderli\u011fe oynama \u015fans\u0131n\u0131 ne kadar s\u00fcre s\u00fcrd\u00fcrebilir?<\/p>\n
-\u201cB\u00f6lgede \u00c7in\u2019i dengelemesi i\u00e7in desteklenen Hindistan gelecekte hangi sorunlar\u0131 tetikleyebilir?\u201d<\/p>\n
-\u201c\u00c7in\u2019in gayri resmi\/kay\u0131t d\u0131\u015f\u0131 ticaret ve finans arg\u00fcmanlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne nas\u0131l ge\u00e7ilebilir?\u201d<\/p>\n
-\u201cYeni pandemi ihtimalleri s\u00fcre\u00e7leri nereye getirebilir?\u201d<\/p>\n
-\u201c\u00c7in\u2019in G\u00fcney \u00c7in Denizindeki yeni yapay adalarla geni\u015fleme stratejisi nereye kadar uzanabilir?\u201d<\/p>\n
Gibi sorular akla gelecektir\u2026<\/p>\n
Bunlar\u0131 da daha sonraki yaz\u0131lar\u0131m\u0131zda de\u011ferlendirmek \u00fczere\u2026<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
<\/p>\n
\u00c7in, tarihi perspektiften bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda i\u00e7erisinde bir\u00e7ok farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve dengeyi ihtiva eden b\u00fcy\u00fck bir \u00fclkedir. -\u0130mparatorluk sisteminin sona ermesinden, cumhuriyet modelinin kabul\u00fcne, – Japonya i\u015fgalinden, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131…<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_thinkrank_schema_form_data":"","_thinkrank_selected_schema_type":"","_thinkrank_additional_schemas":"","_thinkrank_canonical_url":"","_thinkrank_og_title":"","_thinkrank_og_description":"","_thinkrank_og_image":"","_thinkrank_twitter_title":"","_thinkrank_twitter_description":"","_thinkrank_twitter_image":"","_thinkrank_imported_from":"","_thinkrank_focus_keywords":[],"_thinkrank_focus_keyword":"","_thinkrank_robots_meta_enabled":0,"_thinkrank_robots_meta":"","_thinkrank_advanced_robots_meta":"","_thinkrank_primary_category":0,"footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[322,106,177,879],"tags":[1267,1181],"ppma_author":[2016],"class_list":["post-10847","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-cin","category-kose-yazilari","category-abd","category-politika-diplomasi-ihtilaflar-guvenlik","tag-cin-ve-abd","tag-savas"],"yoast_head":"\n
\n>O\u011fuzhan Akyener<\/strong><\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"