<\/p>\n
Pandemi d\u00f6neminde bir\u00e7ok anormallik ya\u015fand\u0131. K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u00e7o\u011fu sekt\u00f6r\u00fcn ekonomik b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve ehemmiyeti de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131. D\u00fcnya bir dura\u011fanl\u0131k ve i\u00e7ine kapanma d\u00f6neminden ge\u00e7erken, haliyle d\u00fc\u015fen talep ile birlikte enerji fiyatlar\u0131nda da a\u015fa\u011f\u0131 y\u00f6nl\u00fc k\u0131r\u0131lmalarla kar\u015f\u0131la\u015f\u0131ld\u0131. Bu durum hi\u00e7 \u015f\u00fcphesiz ge\u00e7iciydi. Fakat iklim de\u011fi\u015fikli\u011fini merkeze koyan bir anlay\u0131\u015fla gelen b\u00fcy\u00fct\u00fclm\u00fc\u015f rehavet sanki bir anda k\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte genel enerji denkleminin %80\u2019ini olu\u015fturan hidrokarbon kaynaklara kar\u015f\u0131 bir karalama kampanyas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. G\u00fcya ye\u015fil varsay\u0131mlar \u00fczerine kurulan pembe politikalara b\u00fct\u00fcn d\u00fcnya inanm\u0131\u015ft\u0131. Lakin 2021 sonlar\u0131nda ayyuka \u00e7\u0131kan enerji krizi ile d\u00fcnya bu r\u00fcyadan uyand\u0131!<\/p>\n
D\u00fc\u015fen fiyatlarla yat\u0131r\u0131mlar\u0131n sekteye u\u011frad\u0131\u011f\u0131 hidrokarbon kaynaklar\u0131n arz\u0131, k\u0131smi normalle\u015fme ile bir anda y\u00fckselmeye ba\u015flayan talebi kar\u015f\u0131lamakta yetersiz kald\u0131 ve kriz ba\u015flad\u0131\u2026<\/p>\n
2020 y\u0131l\u0131nda ortalama 41 $ ($\/varil) seviyesine d\u00fc\u015fen petrol fiyatlar\u0131, 2021\u2019i 70 $ ortalama ile tamamlad\u0131 ve \u015fu an 90 $ band\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131.<\/p>\n
5 $ ($\/mmbtu) civar\u0131nda seyreden Avrupa spot piyasalar\u0131ndaki gaz fiyatlar\u0131 50 $ seviyelerini g\u00f6rd\u00fckten sonra ancak 25 $ fiyat band\u0131na geri \u00e7ekilebildi.<\/p>\n
80 $ ($\/ton) olan k\u00f6m\u00fcr fiyatlar\u0131 280 $\u2019\u0131 g\u00f6rd\u00fckten sonra 200 \u2013 250 $ band\u0131nda dalgal\u0131 bir s\u00fcrece girdi.<\/p>\n
Uranyum ise 25 $ ($\/lbs) seviyelerinden 50 $\u2019lar\u0131 test ettikten sonra 45 $ band\u0131na geriledi.<\/p>\n
Bu tablodan da anla\u015f\u0131labilece\u011fi \u00fczere, en b\u00fcy\u00fck dalgalanmalar\u0131 ya\u015fayan do\u011falgaz; Rusya \u2013 Ukrayna gerginli\u011finin de etkisi ile d\u00fcnya g\u00fcndeminde en \u00fcst s\u0131ralara ta\u015f\u0131nd\u0131.<\/p>\n
*<\/p>\n
Mevcut durumda do\u011falgaz\u0131n\u0131n nerdeyse tamam\u0131n\u0131 ithal eden, t\u00fcketimi bir \u00f6nceki y\u0131la k\u0131yasla %27 oran\u0131nda art\u0131\u015f g\u00f6steren, uzun vadeli kontratlar\u0131n\u0131n %25\u2019inden fazlas\u0131 y\u0131l sonunda nihayete eren \u00fclkemizde de a\u011f\u0131rla\u015fan k\u0131\u015f ko\u015fullar\u0131 ve \u0130ran\u2019\u0131n neredeyse 20 g\u00fcn civar\u0131nda bir s\u00fcreyle gaz sevkiyat\u0131n\u0131 aksatmas\u0131 sebebiyle zorluklar ya\u015fand\u0131.<\/p>\n
*<\/p>\n
Hem k\u00fcresel hem de ulusal bazda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan bu durum, alternatif do\u011falgaz aray\u0131\u015f\u0131 ba\u011flam\u0131nda bir\u00e7ok fikrin ortaya at\u0131lmas\u0131na sebep oldu.<\/p>\n
Kimi T\u00fcrkmen gaz\u0131n\u0131, kimi Azerbaycan gaz\u0131n\u0131, kimi Do\u011fu Akdeniz, kimi Katar, kimi ise Irak gaz\u0131n\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye ivedi bir \u015fekilde getirerek, oradan Avrupa\u2019ya sevk edecek senaryolar \u00fczerinde yorumlar yaparak (ak\u0131llar\u0131nca) \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretti.<\/p>\n
*<\/p>\n
\u00d6ncelikle \u015funlar\u0131 bilmek \u00e7ok \u00f6nemli:<\/p>\n
1-Ke\u015ffedilmi\u015f rezerv olsa dahi, bir do\u011falgaz sahas\u0131nda geli\u015ftirme faaliyetleri ve yat\u0131r\u0131m s\u00fcre\u00e7leri tamamlanmadan \u00fcretim yap\u0131lamaz!<\/p>\n
2-Hi\u00e7bir projenin \u00fcretim potansiyeli, teknik-ekonomik-hukuki-lojistik-nakil-finansal-market anlamda makul ve karl\u0131 de\u011filse yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmaya m\u00fcsait olmayaca\u011f\u0131ndan, de\u011ferlendirilemez!<\/p>\n
3-Yat\u0131r\u0131m ve \u00fcretim i\u00e7in gerekli ko\u015fullar\u0131n sa\u011flanmas\u0131 en iyi \u015fartlarda dahi ortalama 3 ila 5 y\u0131l aras\u0131nda bir zaman al\u0131r!<\/p>\n
Dolay\u0131s\u0131yla bir \u00fclkenin genel anlamda do\u011falgaz rezervlerine sahip oldu\u011funu bilmek, oradan gaz temin edilebilece\u011fi anlam\u0131na gelmez!<\/p>\n
*<\/p>\n
\u015eimdi gelin bu pencereden k\u0131saca Irak\u2019taki durumu yorumlayal\u0131m.<\/p>\n
Acaba Irak gaz\u0131 T\u00fcrkiye\u2019ye gelir mi?<\/p>\n
Avrupa\u2019ya gidebilir mi?<\/p>\n
Cevaplar \u201cevet\u201d ise bu nas\u0131l ger\u00e7ekle\u015febilir?<\/p>\n
*<\/p>\n
Bu sorular\u0131 ancak ko\u015fullara ve zamana ba\u011fl\u0131 olarak cevaplayabiliriz.<\/p>\n
K\u0131sa vadede, \u00f6zellikle de mevcut enerji krizi devam ederken; Irak\u2019tan ne T\u00fcrkiye\u2019ye ne de Avrupa\u2019ya gaz sevk edilebilece\u011fini ifade etmek do\u011fru de\u011fildir.<\/p>\n
\u00c7\u00fcnk\u00fc;<\/p>\n
1-Irak\u2019\u0131n her ne kadar 3,5 trilyon m3\u2019\u00fcn \u00fczerinde kan\u0131tlanm\u0131\u015f do\u011falgaz rezervi bulunsa da, bu rezervlerin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc her hangi bir markete g\u00fcvenli, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir ve ekonomik nakil imk\u00e2n\u0131 bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yat\u0131r\u0131m celp edememi\u015f ve geli\u015ftirilememi\u015ftir.<\/p>\n
2-Sahip olunan 15 do\u011falgaz sahas\u0131n\u0131n sadece 3 tanesi \u00fcretime al\u0131nabilmi\u015ftir. Di\u011fer sahalar\u0131n (\u00e7o\u011funlu\u011fu Kuzey Irak\u2019ta bulunan) hepsi yat\u0131r\u0131m i\u00e7in beklemektedir.<\/p>\n
3-Fakat markete eri\u015fim, g\u00fcvenlik tehditleri, lojistik k\u0131s\u0131tlar ve yerine g\u00f6re merkezi h\u00fck\u00fcmet ile Erbil y\u00f6netimi aras\u0131ndaki ihtilaflar gibi problemler sebebiyle ilgili sahalara uluslararas\u0131 yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n ilgisi \u00e7ekilememi\u015ftir.<\/p>\n
4-Ayr\u0131ca petrol ile birlikte \u00fcretilen \u00e7\u00f6z\u00fcnm\u00fc\u015f gaz da, yine markete eri\u015fim problemleri sebebiyle yak\u0131lmaktad\u0131r.<\/p>\n
5-Bu sebeple mevcut durumda, Irak\u2019ta ortalama y\u0131ll\u0131k 10 milyar m3\u2019\u00fcn \u00fczerinde bir miktarda gaz \u00fcretilmekte ve kullan\u0131labilmekte, 20 milyar m3\u2019l\u00fck gaz petrolle birlikte \u00fcretilmekte ve yak\u0131lmakta ve gaz \u00e7evrim santrallerinin ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layabilmek i\u00e7in ise 10 milyar m3\u2019l\u00fck bir hacim de \u0130ran\u2019dan ithal edilmektedir.<\/p>\n
6-Dolay\u0131s\u0131yla Irak \u0130ran\u2019dan ithal etti\u011fi gaz\u0131n neredeyse 2 kat\u0131n\u0131 ticari bir zemin elde edemedi\u011fi i\u00e7in mecburen yakmaktad\u0131r.<\/p>\n
7-Kald\u0131 ki, ithalata ra\u011fmen Irak\u2019\u0131n do\u011falgaz talebi kar\u015f\u0131lanamamaktad\u0131r.<\/p>\n
\u0130\u015fte bu tablodan bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, Irak\u2019\u0131n y\u0131llard\u0131r (bo\u015fa) yak\u0131lan gaz\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen Irak kendi ihtiyac\u0131n\u0131 dahi kar\u015f\u0131layamam\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
Irak\u2019\u0131n acil olarak istikrara, g\u00fcvenin tesis edilmesine ve bunlar\u0131n akabinde yeni yasalar ile iyile\u015ftirilmi\u015f bir modelle yat\u0131r\u0131mc\u0131 \u00e7ekebilmeye ihtiyac\u0131 vard\u0131r. Tabii bunca olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n ger\u00e7ekle\u015febilmesi hi\u00e7 de kolay ve k\u0131sa vadede ba\u015far\u0131labilecek bir hedef de\u011fildir.<\/p>\n
\u00d6te yandan, mevcut ko\u015fullarda dahi s\u00fcrece T\u00fcrkiye\u2019nin (Irak\u2019tan resmi davet akabinde) m\u00fcdahil olmas\u0131 dengeleri de\u011fi\u015ftirebilecektir. \u00c7\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkiye bu ba\u011flamda \u00f6zellikle Kuzeyde yer alan do\u011falgaz (ve petrol) sahalar\u0131n\u0131 geli\u015ftirerek, pazara eri\u015ftirebilecek yeg\u00e2ne devlettir. \u00d6ncelikle kendisi b\u00f6lgedeki en g\u00fcvenilir ve devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan market olarak tan\u0131mlanabilecektir. Bunun da \u00f6tesinde T\u00fcrkiye teknik, teknolojik, lojistik ve ekonomik a\u00e7\u0131lardan ilgili sahalar\u0131, in\u015fa edilecek boru hatlar\u0131n\u0131, y\u00fczey tesislerini geli\u015ftirerek i\u015fletebilecek ve bunlar\u0131 yaparken de b\u00f6lgenin g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flayarak, b\u00f6lgesel kalk\u0131nmay\u0131 da ivmelendirebilecek tek devlettir.<\/p>\n
\u0130lgili sahalar\u0131n g\u00fcvenlik tesis edildikten sonra geli\u015ftirilebilmesi neticesinde hem Irak kalk\u0131nabilecek hem de elektrik merkezli enerji sorunu tamamen \u00e7\u00f6z\u00fclebilmi\u015f olacakt\u0131r.<\/p>\n
Sadece IKBY\u2019nin kontrol etti\u011fi alanlardaki sahalar geli\u015ftirilse dahi, 10 y\u0131l i\u00e7erisinde 40 milyar m3\u2019e eri\u015filebilecek \u00fcretim seviyeleri yakalanabilecektir. Bu minvaldeki bir hacim de hem i\u00e7 piyasan\u0131n talebinin giderilmesi hem de gaz\u0131n ihra\u00e7 edilebilmesi anlam\u0131na gelecektir.<\/p>\n
\u0130\u015fte bu sebeple, Irak gaz\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye\u2019ye getirilebilmesi bir\u00e7ok a\u00e7\u0131dan \u00f6nemli ve faydal\u0131 olacakt\u0131r. Fakat bunun ger\u00e7ekle\u015febilmesi i\u00e7in g\u00fcvenlik, markete eri\u015fim, yat\u0131r\u0131m ortam\u0131 gibi bir\u00e7ok soru i\u015faretinin \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi gerekmektedir. Aksi halde hali haz\u0131rda (\u0130ran\u2019dan gelen ithalata mahk\u00fbm olan) Irak\u2019\u0131n bir anda ortada boru hatt\u0131 ve tesis gibi altyap\u0131lar da yokken, T\u00fcrkiye veya Avrupa\u2019ya gaz ihra\u00e7 etmesini beklemek ger\u00e7ek\u00e7i de\u011fildir.<\/p>\n
<\/p>\n
Pandemi d\u00f6neminde bir\u00e7ok anormallik ya\u015fand\u0131. K\u00fcresel \u00f6l\u00e7ekte \u00e7o\u011fu sekt\u00f6r\u00fcn ekonomik b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc ve ehemmiyeti de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131. D\u00fcnya bir dura\u011fanl\u0131k ve i\u00e7ine kapanma d\u00f6neminden ge\u00e7erken, haliyle d\u00fc\u015fen\u2026<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_thinkrank_schema_form_data":"","_thinkrank_selected_schema_type":"","_thinkrank_additional_schemas":"","_thinkrank_canonical_url":"","_thinkrank_og_title":"","_thinkrank_og_description":"","_thinkrank_og_image":"","_thinkrank_twitter_title":"","_thinkrank_twitter_description":"","_thinkrank_twitter_image":"","_thinkrank_imported_from":"","_thinkrank_focus_keywords":[],"_thinkrank_focus_keyword":"","_thinkrank_robots_meta_enabled":0,"_thinkrank_robots_meta":"","_thinkrank_advanced_robots_meta":"","_thinkrank_primary_category":0,"footnotes":"","_ppma_block_editor_authors":""},"categories":[142,106,117,109],"tags":[714,930,213,454],"ppma_author":[2016],"class_list":["post-11068","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-komur","category-kose-yazilari","category-petrol-ve-dogalgaz","category-turkiye","tag-dogalgaz","tag-iraq","tag-irak","tag-komur"],"yoast_head":"\n
\n>O\u011fuzhan Akyner<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"