{"id":5042,"date":"2017-05-25T17:23:09","date_gmt":"2017-05-25T14:23:09","guid":{"rendered":"https:\/\/www.tespam.org\/tr\/?p=5042"},"modified":"2026-08-07T22:14:16","modified_gmt":"2026-08-07T19:14:16","slug":"jeotermal-sektorune-dair-gozlemler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.tespam.org\/wordpress\/jeotermal-sektorune-dair-gozlemler\/","title":{"rendered":"Jeotermal Sekt\u00f6r\u00fcne Dair G\u00f6zlemler"},"content":{"rendered":"

JEOTERMAL SEKT\u00d6R\u00dcNE DA\u0130R G\u00d6ZLEMLER<\/strong><\/p>\n

\u00a0<\/strong><\/p>\n

Bir\u00e7o\u011funuzun bildi\u011fi gibi T\u00fcrkiye son senelerde (\u00f6zellikle Rusya ile ya\u015fanan u\u00e7ak krizi sonras\u0131) yerli kaynaklardan elde edilecek enerjiye daha fazla \u00f6nem vermeye ba\u015flad\u0131. Bu do\u011frultuda yenilenebilir kaynaklara yat\u0131r\u0131m te\u015fvikleri, n\u00fckleer enerjiye yat\u0131r\u0131m ve yurt i\u00e7in yer alt\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131n aranmas\u0131na dair kampanyalar y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor.<\/p>\n

Hidrokarbon kaynaklar\u0131 gibi t\u00fckenir olmamas\u0131 ve n\u00fckleer enerji gibi b\u00fcy\u00fck riskler i\u00e7ermemesi sebebiyle yenilenebilir enerjiye olan destek ve piyasa talebi giderek art\u0131yor. Bunda toplumda giderek artan \u00e7evre bilincinin de etkisi b\u00fcy\u00fck.<\/p>\n

Tam anlam\u0131yla yenilenebilir say\u0131lamasa (ilerleyen y\u0131llarda rezervuarda g\u00f6zlemlenecek performans d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc sebebiyle) ve g\u00fcne\u015f ve r\u00fczg\u00e2r enerjisi gibi \u00e7evreci say\u0131lmasa da (karbon sal\u0131n\u0131m\u0131 sebebiyle) jeotermal enerji T\u00fcrkiye\u2019de elektrik \u00fcretimi i\u00e7in giderek y\u0131ld\u0131z\u0131 parlayan bir sekt\u00f6r haline gelmekte. Bu durumun ger\u00e7ekle\u015fmesini sa\u011flayan en \u00f6nemli fakt\u00f6r devletimizin yerli kaynaklarla elektrik \u00fcretimini te\u015fvik etmek i\u00e7in jeotermal enerjinin de i\u00e7inde bulundu\u011fu kaynaklardan \u00fcretilen elektri\u011fe verdi\u011fi al\u0131m garantisi. Bu al\u0131m garantisinden yararlanmak i\u00e7in y\u00fczlerce yat\u0131r\u0131mc\u0131 jeotermal yat\u0131r\u0131m lisans\u0131 ald\u0131 ve onlarcas\u0131 da yapt\u0131klar\u0131 yat\u0131r\u0131mlar\u0131 santrale \u00e7evirerek elektrik \u00fcretmeye ba\u015flad\u0131.<\/p>\n

Peki bu zamanla yar\u0131\u015f ne kadar do\u011fru y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcyor; ne kadar verimli i\u015fliyor? Sekt\u00f6rdeki olumlu hareketleri takdir ederken yanl\u0131\u015flar\u0131 da ele\u015ftirmeliyiz ki dersler \u00e7\u0131kararak sekt\u00f6r daha iyi bir noktaya eri\u015febilsin.<\/p>\n

Sekt\u00f6r\u00fcn Genel Durumu<\/strong><\/p>\n

Jeotermal sekt\u00f6r\u00fc \u015fu an, petrol piyasas\u0131ndaki durgunluktan da yararlanarak, \u00e7ok canl\u0131 g\u00fcnler ge\u00e7iriyor. Te\u015fviklerden yararlanmak isteyen y\u00fczlerce \u015fah\u0131s ya da firma lisans al\u0131yor; bir k\u0131sm\u0131 bunu \u00e7antac\u0131l\u0131\u011fa d\u00f6nd\u00fcrme \u00e7abas\u0131nda kimisi ise kendince yat\u0131r\u0131mlar yaparak bu lisanslar\u0131 ticarete d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme ve k\u00e2r etme \u00e7abas\u0131nda. Serbest piyasa ekonomisinin getirdi\u011fi bu do\u011fal sonu\u00e7 sekt\u00f6r\u00fc maalesef ince bir \u00e7izgi \u00fczerinde tutuyor.<\/p>\n

Ciddi firmalar\u0131n b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar kazand\u0131\u011f\u0131 sekt\u00f6r, i\u015fe sadece k\u0131sa s\u00fcrede k\u00e2r ama\u00e7l\u0131 bakan dar g\u00f6r\u00fc\u015fl\u00fc firmalar sebebiyle k\u0131sa\/orta vadede \u00e7\u0131kmaza girme riskiyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya. Bu sebeple \u015fapkay\u0131 \u00f6n\u00fcm\u00fcze koyup ciddi ciddi d\u00fc\u015f\u00fcnmemiz gereken bir noktaday\u0131z. Bunu ancak do\u011frular\u0131m\u0131z\u0131 ve yanl\u0131\u015flar\u0131m\u0131z\u0131 belirleyerek yapabiliriz.<\/p>\n

Neler Do\u011fru?<\/strong><\/p>\n

Sezar\u2019\u0131n hakk\u0131 Sezar\u2019a! Devletimiz \u00e7ok uzun bir uykudan uyanarak yerli kaynaklara yat\u0131r\u0131m yapmak gerekti\u011fini g\u00f6rd\u00fc ve gerekli ad\u0131mlar\u0131 att\u0131. Seneler boyu sadece MTA\u2019n\u0131n elinde olan jeotermal yat\u0131r\u0131m haklar\u0131n\u0131 \u00f6zel sekt\u00f6re a\u00e7arak ve te\u015fvik vererek do\u011fru bir ad\u0131m att\u0131. Bu do\u011fru ad\u0131m\u0131 da yenilenebilir enerjilere verilen te\u015fvikleri d\u00f6nem d\u00f6nem uzatarak devam ettirdi. \u0130talya ve \u0130zlanda\u2019n\u0131n uzun senelerdir yapt\u0131\u011f\u0131 gibi jeotermal enerjiden elektrik \u00fcretimi ivme kazand\u0131.<\/p>\n

Bu desteklerden yararlanan \u015firketlerden \u00e7ok az\u0131 ise yapt\u0131klar\u0131 i\u015fi anlayarak ya da hakk\u0131yla yapmaya \u00e7al\u0131\u015farak yat\u0131r\u0131mlar\u0131n\u0131 devam ettiriyor. Bu t\u00fcr yakla\u015f\u0131m da onlar\u0131 ba\u015far\u0131l\u0131 ve sekt\u00f6rde kal\u0131c\u0131 k\u0131l\u0131yor. Sekt\u00f6r\u00fc \u015fu an ayakta tutan ve ilerlemesini sa\u011flayan \u015firketler bu t\u00fcrde olanlar. \u0130\u015fini ehliyle yapmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u015firketler jeofizik \u00e7al\u0131\u015fmalar-sondaj-santral-elektrik \u00fcretimi a\u015famalar\u0131nda dikkatli ve \u00f6zenli \u00e7al\u0131\u015fmalar y\u00fcr\u00fct\u00fcyorlar.<\/p>\n

Neler Yanl\u0131\u015f?<\/strong><\/p>\n

Sezar\u2019a hakk\u0131n\u0131 verdik ama yanl\u0131\u015f\u0131n\u0131 da y\u00fcz\u00fcne vurmal\u0131y\u0131z. Devlet halk\u0131n vergileriyle te\u015fvik verirken yani bir anlamda havucu uzat\u0131rken sopay\u0131 da g\u00f6stermesini bilmeli. Devletin belirledi\u011fi denetleyici kurumlar sadece \u015firketlerin daval\u0131 duruma d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc durumlarda kural belirleyen de\u011fil lisans izninden proje geli\u015ftirmesine, rezervuar y\u00f6netiminden elektrik \u00fcretimine kadar jeotermal ile ilgili her konuda yetkin ve bilgili olmal\u0131. Olmal\u0131 ki \u015firketler devletin onlara emanet etti\u011fi \u201cmilli servet\u201d olan yer alt\u0131 kaynaklar\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f de\u011ferlendirip kaba tabirle \u00e7ar \u00e7ur etmesinler.<\/p>\n

Petrol aramac\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da T\u00fcrkiye\u2019nin \u00e7\u0131kmaza girmesine sebep olan teknik denetimsizlik jeotermal sekt\u00f6r\u00fcnde de etkisini g\u00f6steriyor. Teknik denetimden kas\u0131t lisans alanlar\u0131n\u0131 belirleyip bu s\u0131n\u0131rlardan \u015fu kadar uzakta sondaj yapacaks\u0131n\u0131z demek de\u011fildir asla. \u015eu an sekt\u00f6re yat\u0131r\u0131m yapan firmalar\u0131n \u00e7o\u011fu bu t\u00fcr bir i\u015fi (yer alt\u0131) ilk defa yap\u0131yor. Liberal ekonomilerde kurallara uymak ko\u015fuluyla herkes istedi\u011fi sekt\u00f6re yat\u0131r\u0131m yapabilir, tabii burada \u00f6nemli olan kurallar neler?<\/p>\n

Jeoloji\/jeofizik \u2013 sondaj \u2013 rezervuar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131m\u0131z rezervuar (kaynak) bize kendi ile ilgili say\u0131s\u0131z bilgi verir. \u00d6nemli olan bu bilgileri \u00fcst \u00fcste koyarak o saha i\u00e7in en do\u011fru \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc \u00fcretebilmek. Yeralt\u0131 bir bilinmezler y\u0131\u011f\u0131n\u0131d\u0131r. Sizin yapt\u0131klar\u0131n\u0131za kar\u015f\u0131l\u0131k yan\u0131tlar verir. Bu yan\u0131t bazen yanl\u0131\u015f yerde sondaj sonucu kuru bir kuyu, bazen yanl\u0131\u015f bir kuyu program\u0131 y\u00fcz\u00fcnden kuyudaki kontrol\u00fcn kaybedilmesi ve \u00e7evre felaketi (2012\u2019de Manisa\/Ala\u015fehir\u2019de meydana gelen kaza gibi) ya da do\u011fru bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n sonucu olarak ba\u015far\u0131l\u0131 bir \u00fcretim olabilir.<\/p>\n

\u0130lgili kurumlar\u0131n arama\/\u00fcretim lisanslar\u0131n\u0131 firmalara vermesinden sonra onlar\u0131 kontrols\u00fcz b\u0131rakmas\u0131 \u00e7ok yanl\u0131\u015f. Ama\u00e7 rezervuar\u0131n \u201csuyunu \u00e7\u0131kart\u0131p\u201d en b\u00fcy\u00fck kapasiteli santrali yap\u0131p devlete en \u00e7ok elektri\u011fi satmak de\u011fil; uzun vadeli, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilir, verimli ve ba\u015far\u0131l\u0131 projeler y\u00fcr\u00fctmektir. Burada s\u00fcrd\u00fcr\u00fclebilirlik anahtar kelime durumunda \u00e7\u00fcnk\u00fc jeotermal kaynaklar san\u0131lan\u0131n aksine r\u00fczg\u00e2r ve g\u00fcne\u015f gibi s\u0131n\u0131rs\u0131z de\u011fil. Orta\/uzun vadede yer alt\u0131 kaya\u00e7lardaki ak\u0131\u015fkan miktar\u0131 azalacak ya da kaya\u00e7lar\u0131n s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015fmeye ba\u015flayacakt\u0131r. Bu da kurulan santrallerin verimini d\u00fc\u015f\u00fcrecektir.<\/p>\n

Yap\u0131lan yanl\u0131\u015flardan biri de yeralt\u0131n\u0131n vadetmedi\u011fi kadar b\u00fcy\u00fck kaynaklar hayal ederek santral \u00e7\u00f6pl\u00fckleri kurmak. Bu iki a\u00e7\u0131dan k\u00f6t\u00fc. Birincisi gereksiz yere kurulan kapasite havaya sa\u00e7\u0131lan ve bir daha geri al\u0131namayacak bir \u00f6l\u00fc yat\u0131r\u0131m. \u0130kincisi ise kurulan santrallerde kullan\u0131lan ekipman\u0131n ciddi bir k\u0131sm\u0131 ithal ediliyor. Bu da gereksiz yere \u00fclke i\u00e7inde yap\u0131labilecek yat\u0131r\u0131m\u0131n yurtd\u0131\u015f\u0131na aktar\u0131lmas\u0131 demek.<\/p>\n

Ne Yap\u0131lmal\u0131?<\/strong><\/p>\n

G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi yanl\u0131\u015flar\u0131n listesi do\u011frulardan daha uzun. Bu da kat etmemiz gereken \u00e7ok yol oldu\u011funun bir g\u00f6stergesi. K\u0131sa, orta ve uzun vadede yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcklerimiz \u015f\u00f6yle:<\/p>\n

K\u0131sa d\u00f6nem:<\/p><\/blockquote>\n