PETROL FİYATLARINDAKİ GERİLEME VE KÖMÜR
Nisan 7, 2020
HAVADAN ELEKTRİK KAPMAK
Nisan 15, 2020

CORONA VİRÜSÜNÜN TEKRAR REVİZE EDİLİP DÜNYAYI KASIP KAVURMASI

CORONA VİRÜSÜNÜN TEKRAR REVİZE EDİLİP DÜNYAYI KASIP KAVURMASI

Corona virüsünün küresel ekonomiye etkileri;

Covid-19 başta Çin olmak üzere Dünya’nın çoğu önemli bölgelerinde etkisini gösterdi. Çin’in 2000’li yılların başında küresel ekonomiden aldığı pay %8 civarında iken, bugün söz konusu oran %19’a yükselmiş ve Çin değişen dünya ekonomisinde hayati bir konuma oturmuştur. Öyle ki 2002-2003 yıllarında ortaya çıkan SARS virüsü dönemine kıyasla Çin’in dış ticareti beş kat, yurtdışına gönderdiği turist sayısı altı kat artarak yeri kolay kolay doldurulamayacak bir büyüklüğe ulaşmıştır.

ABD den sonra dünyanın en büyük ekonomisine sahip olan Çin’in Covid-19 nedeniyle olumsuz etkilenen ekonomisi hiç kuşkusuz ticaret, yatırım ve üretim ağı üzerinden tüm dünyayı etkileyen sonuçlar doğurmuştur. Küresel ekonomik büyümeye en fazla katkı sağlayan Çin her zamanki büyüme hızının özellikle 2020 yılında beklenen büyüme hızının çok fazla altında kaldığı görülmektedir.

Dünya’nın en büyük ekonomisine kısacası küresel dengeleri kolayca değiştirebilme gücüne sahip ABD önce Çinde görülen ve ciddi ölümlerle sonuçlanan hatta son zamanlarda revize olup tekrar görülen Covid-19’dan ciddi şekilde etkilenmektedir. Çinden sonra ölümlerin çok fazla görüldüğü ikinci ülke İtalya idi. Ancak ABD hem İtalya’yı hem Çin’i hatta salgının görüldüğü diğer tüm ülkeleri geride bırakıp en fazla etkilenen bölge olduğu görülüyor. Başkan Trump’ın covid-19 virüsünün Çinde görülmeye başladığı zaman küçümsediğini tüm dünya görmüştü. ABD nin bu salgından çok fazla etkilenmesiyle beraber açıklamasında “kendimi savaş başkanı” olarak görüyorum sözüne yer vermişti.

Covid-19 salgının yeniden revize olup tekrar görüldüğünü düşünürsek ABD nin sağlık sektörünün çökmesi hatta tüm dünyada sağlık sektörünün yetersiz kalması bu salgının önüne geçemediğimiz duruma gelmesi sonucunda küresel dengelerin çok fazla etkileneceği Rusya ile OPEC’in petrol üretimi konusunda Rusya’ya misilleme bir güç olarak gördüğü Suudi Arabistan arasındaki petrol savaşının bitmeyeceği Trump’ın OPEC’e müdahale edip dengeleri değiştirmesi beklenen bir sonuç olacaktır.

Petrol krizi;

Tüm dünyadaki üretim zincirlerinin bir şekilde bağlandığı Çin covid-19 nedeniyle yavaşlayan sanayi üretimi, seyahat yasakları ile darbe alan havayolu taşımacılığı petrol fiyatlarına aşağı yönlü baskı uygulamaya başladı.

OPEC fiyatların daha da düşmesini engellemek için üretimi azaltma konusunda anlaştı ancak Rusya bunu kabul etmemişti. Bunun üzerine OPEC petrol konusunda güçlü olan üyesi Suudi Arabistan üzerinden Rusya’ya misilleme yaparak günlük üretimi bir milyon varil arttırarak petrol fiyatları 1 hafta içerisinde yüzde 30 un üzerinde geriledi.

Suudi Arabistan’la Rusya’nın diğer OPEC üyeleriyle birlikte küresel petrol üretiminin yüzde 10 oranında azaltılması konusunda bir anlaşmaya çok yaklaştıkları belirtiliyor.

Covid-19 virüsünün yayılmasından önce  petrol varil fiyatı 60 ila 70 dolar bandında seyrediyordu. Aralık 2019 da Kasım Süleymani’nın ölümü ile kısa süreli artış görüldü daha sonra yine normale döndü  ocak aylarında Çin’de görülen covid-19 virüsü Çin’ in petrol  tüketimini ciddi oranda etkiledi  13,5 milyon varil günlük tüketimi olan Çin de günlük petrol tüketimi 8 milyon varil seviyelerine düştü  bu da petrol fiyatlarınım azalmasına  60 dolar altına düşmesine neden olmuştur. Bu arada Çin corona sebebiyle resmi izin sürecine girdi. Resmi izin süreleri bittikten sonra normal hayata dönmeye çalıştılar tüketim tekrar çoğaldığı için petrol fiyatlarında tekrar artış yaşandı ama corona virüsün tam olarak bitmediği anlaşıldığında ve tekrar resmi izin verildiği için tüketimde tekrar azalma olduğu için petrol fiyatı düşüşe tekrar geçmiştir.  Bu süreç içinde OPEC ülkelerinin petrol arzında azalmaya gitme anlaşmazlığı  sonucu petrol fiyatları ciddi anlamda düşüşe geçti. Bunun sebeplerinden biri Suudi Arabistan petrol üretimini arttırdığı için ve aynı zamanda 6/7 dolar düşük fiyattan verdiğinden kaynaklanmaktadır.

OPEC anlaşmazlığından sonra petrol varil fiyatı 25 dolar/varil civarlarına kadar düştü ABD  başkanı Trump’ın duruma müdahale etmesiyle 35/40 dolar  seviyelerine yükseldi

Covid-19  etkisiyle petrol tüketiminde çok  büyük bir azalma oluyor, düşen talep miktarı nisan ayında ortalama olarak  20 milyon v/g olarak hesaplanmaktadır.

Stokların doluluk oranı da git gide yükselmekte ve petrol fiyatında Amerikan’ın stok oranının etkisinde var. ABD stokları da ciddi anlamda doluyor. Stokları sonuna kadar doldurma stratejisinde ilerlemekteler.

 

Petrol birim üretim maliyeti ülkeden ülkeye değişmekte ortalama olarak varil petrol fiyatları 60/70 dolar  bantlarında iken üretim maliyetleri, ortalama olarak  kanada 37 dolar Suudi Arabistan 33 dolar ABD 30 dolar Brazilya 30 dolar Colombia 30 çin 25 dolar civarlarında petrol fiyatlarının 30 dolar altına inmesi durumunda bir çok ülke zararına satış yapıp  kepenk kapatmak zorunda kalacaktır.

Petrol fiyatlarındaki  azalma ülkelerin 2020 bütçelerini etkiliyor.

2020 yılında küresel talep miktarı nisan ayında ortalama olarak 20 milyon varil azalma olduğunu görüyoruz virüsün Çin de 2. dalgasının başlaması ve Avrupa ülkelerinde virüsün şuan ki hızıyla devam etmesi sonucu önümüzdeki 5-6 ay boyunca talepte 40  ila 45 milyon varil azalma olduğu ön görülüyor

2020 yılında küresel arz, Mart ayında 101 milyon varil olan petrol 102 milyon varil civarlarına çıkıyor tabi tüketimin azalmasıyla nisan ayında arz oranı 95 milyon varil civarlarına düşüyor, bu durumda da otomatik olarak zaten bazı petrol üreticilerinin petrol  üretemediği anlamına geliyor.

Virüsün bu denli hızlı yayılmasından dolayı önümüzdeki aylarda da arz oranının  düşmeye devam etmesi ve düşen arz oranının neticesinde birçok üretim yapan şirketler üretimi durdurmak zorunda kalacak.

Arz talepleri ocak ayından nisan ayına kadar artış göstermektedir. Virüsün etkisinden dolayı nisan ayında pik yapıyor ve mayıs ayından  sonra düşüşe geçmektedir.

Ocak ayında 2 milyar varil boş stok kapasitesi olduğunu ön görürsek ilerleyen aylarda bu boş stokların gittikçe azaldığı düşünülmektedir temmuz aylarına geldiğimizde boş stok kapasitesinin yönetilemez hale geldiği görülecektir. Tüketim miktarında ciddi düşüş stokların dolmasına, arzın azalmasına ve petrol üretiminin büyük çoğunluğunda kesinti olacağı düşünülmektedir.

Brent petrol fiyatlarına gelecek olursak ocak aylarında 62/65 dolar civarında olan petrol fiyatı şubat ayında 53/55 dolar mart ayında 32/34 dolar nisan ayında da ortalama olarak 30 dolar civarında seyrediyordu. Covid-19 dan kaynaklı olarak üretimin ve tüketimin  azalması ve stokların dolmasıyla önümüzdeki 5-6 ay yine bu fiyat aralığında seyretmesi düşünülüyor.

OPEC++ kararları sonrasında 10 milyonluk bir kesinti kararları alındı. bu kesintinin yapılması durumunda nisan ayında ortalama 3 milyon düşüş olacak bunun 2.5 milyonu Suudi Arabistan’ın yapacağı ön görülmektedir. Tabi covid-19 virüsünün bu  hızda devam etmesini düşünürsek OPEC kararlarının yetersiz kalacağı Mayıs Haziran aylarında 15milyon varıl/g temmuz ağustos aylarında ise 25milyon varil/g’lük arz düşüsü  olması gerekmektedir

Sonuç olarak;

Aslında Suudi Arabistan Rusya’nın Ukrayna ve Suriye’deki agresif politikaları engellemek amacıyla 1980 lerde uyguladığı taktiği tekrar hayata geçirmeye çalıştı fakat Suudi Arabistan bütçesindeki dev açık nedeniyle  petrol gelirlerinin azalmasına uzun süre dayanamadı ve koordineli gitme kararı aldı. Son OPEC toplantısında Rusya üretimi kısmanın fiyatların düşmesini engellemeyeceğini açıklayarak çok stratejik bir hareket yaptı. Fakat dünya da her geçen gün karşılaştığımız ve karşılaşacağımız felaketler ard arda sıralanmaktadır. Petrol savaşının da belirli bir seviyede veya bu gerginliğin bitmesinde kesin bir etken yoktur. Her ülke kendi çıkarlarını düşünmekte ve artık bu çıkarların sonucunda zararı çok büyük olacak olan biyolojik veya nükleer savaşlar görülebilir.

Murat TOKSOY

Umut Yusuf KALEM

Bir cevap yazın