Enerji Alanında Trump’ın İlk Adımları
Şubat 7, 2017
Yenilenebilir Enerji Geleceğin En Önemli Enerji Kaynağı Mı?
Şubat 19, 2017

 

Ocak sonunda AB Enerji Direktörlüğü öncülüğünde, Kıbrıs, İtalya, Yunanistan ve İsrail enerji bakanlarının da katılımı ile Doğu Akdeniz Boru Hattı Projesi’nin teknik ve ticari olarak yapılabilirliğine dair bir çalışma uluslararası kamu oyu ile paylaşıldı.

AB’nin finanse ettiği bu çalışma, daha önce IGI ve POSEIDON projelerini de planlayan EDISON şirketine yaptırıldı.

EDISON şirketinin hazırladığı, Doğu Akdeniz boru hattı projesi, kendilerinin kurduğu resmi internet siteleri olan “http://www.igi-poseidon.com/” adresinden incelendiğinde:

Harita1: IGB, Poseidon, Eastmed Boru Hattı Projeleri (Kaynak: http://www.igi-poseidon.com/) (Not: Eastmed, Türkçe ismiyle: Doğu Akdeniz Boru hattı projesi sarı renk ile gösterilmiştir.)

Bu çalışmaya göre, yukarıdaki haritada sarı renk ile ifade edilen, Doğu Akdeniz Boru hattı projesi:

  • İsrail’in Leviathan sahasından (ve Leviathan’a yakın olan Afrodit sahasından) başlayıp, Kıbrıs adasına da uğradıktan sonra, Girit adası üzerinden Yunanistan’a ulaşacaktır.
  • Buradan mavi ile gösterilen Poseidon ile İtalya’ya yada gri ve kırmızı hatlar üzerinden de Bulgaristan piyasalarına ulaşma imkanına kavuşacaktır.
  • Projenin kapasitesi 16 milyar m3/yıl olarak öngörülmüştür.
  • Bu kapsamda:
    • Leviathan ve Afrodit sahalarından Kıbrıs’a 200 km,
    • Kıbrıs’tan Girit’e 700 km,
    • Girit’ten Yunanistan’a 400 km,
    • Yunanistan içinde de 600 km’lik bir boru hattı inşası öngörülmüştür.
  • Boru hattı kara kısmı 42”, deniz kısımları ise 24” – 32” arasında olacak şekilde dizayn edilmiştir.
  • Bu boru hattı için de, ortalama 6 milyar dolar civarında bir yatırım maliyeti hesaplanmıştır.

EDISON gibi bir firmanın böyle bir maliyeti hesaplarken, hangi kriterleri dikkate aldığı yada nasıl böyle tutarsız ve eleştiriye açık bir hesaplama yaptığı bilinmemekle birlikte, konunun algı oluşturma maksatlı siyasi yönü olma ihtimali de düşünülmektedir. Çünkü, ilgili kısımların maliyetleri aynı bölgelerdeki boru hatları (deniz kısmı için son dönemde inşasına başlanan TAP, kara kısmı için ise TANAP gibi) ile kıyaslandığında, rakamın çok farklı çıkacağı görülmektedir. Bunun yanında böyle bir boru hattına karar verildiğinde dahi en erken 5 yıl içinde tamamlanabileceği düşünülürse, hat 2023 yılında hayata geçecektir. Bu durumda İsrail’in de o tarihe kadar yapacağı gaz satış anlaşmaları neticesinde elinde kalan arz miktarının ne olacağı belirli değildir. Ayrıca, 5 yıl sonraki demir, petrol ve inşaat giderlerinin de yeniden hesaplanması gerekmektedir.

Yine de, bölgedeki benzer diğer boru hatları ile bir kıyaslama yaparak, genel bir yatırım maliyeti hesaplanırsa (Not: Boru hattının kara kısımları için çap; 42”, deniz kısımları için ise 32” alınmıştır.):

  • Leviathan ve Afrodit sahalarından Kıbrıs’a 200 km’lik kısım için yaklaşık 3 milyar $,
  • Kıbrıs’tan Girit’e 700 km’lik kısım için yaklaşık 10,5 milyar $
  • Girit’ten Yunanistan’a 400 km’lik kısım için yaklaşık 6 milyar $
  • Yunanistan içinde de 600 km’lik (kara) kısım için yaklaşık 6 milyar $’lık bir maliyet öngörülmektedir.

Yani toplamda Doğu Akdeniz Projesinin, henüz İtalya piyasasına ulaşmadan 25 milyar $ civarında bir maliyeti olacaktır.

Bu maliyetin de, proje karlılık kriterleri dikkate alındığında, ortalama 260 $/1000 m3’lük bir taşıma (tarife) yükü getireceği beklenmektedir. Taşıma maliyetine bir de örneğin İtalya piyasaına ulaşma maliyeti eklendiğinde, AB iç piyasalarındaki gaz fiyatlarından yüksek olacağı düşünülürse, böyle bir projenin hayata geçme şansı kesinlikle bulunmamaktadır.

Zaten taşıma maliyetlerine, vergi, sigorta ve üretim maliyetleri de eklenirse, projenin imkansız oluşu daha da iyi anlaşılacaktır.

Tüm bu maliyetlerin yanı sıra İsrail’in geriye kalan gaz ihraç potansiyeli ile Kıbrıs Afrodit sahasının üretim potansiyeli toplamının da, düzenli olarak 16 milyar m3/yıl civarında olacağı hususunda şüpheler bulunmaktadır. (Bu konunun detayı için “https://www.tespam.org/kibris-sorunu-cozulse-turkiyeye-ne-kadar-gaz-gelecek/” linkindeki köşe yazısı incelenebilir.) Zaten maliyetleri biraz düşürmek için boru hattının deniz kısmı için çapın 24”-32” arasında seçilmiş olması, sevkiyatın 16 milyar m3/yıl dan daha düşük olacağı beklentisi olduğunu da göstermektedir.

Sonuç olarak, EDISON’a hazırlatılan bu proje; ilgili yetkililerin açıkladığı gibi ticari ve ekonomik olarak uygulanabilir değildir. Kıbrıs’daki Afrodit sahasının geliştirilmesi ve İsrail’in kalan gaz ihraç potansiyelinin değerlendirilmesi için en uygun opsiyon Türkiye’dir. İlgili sahalardaki gazın %99’dan fazla metan ihtiva edecek kadar kuru gaz oluşu da, LNG opsiyonunun maliyetlerini iyice arttırmakta ve Türkiye’ye bağımlılığın boyutlarını bir kez daha ortaya çıkarmaktadır.

Bununla birlikte boru hatları ile ulaşılabilecek, Türkiye dışında, geriye bir tek Mısır pazarı kalmaktadır. Onun da büyük bir ivmeyle artan tüketimi ile yeni keşfolunan sahalardan elde edilecek üretim profillerinin analiz edilerek, uzun dönemli gaz denkleminin kurgulanması gerekmektedir. (Not: Mart 2017’de çıkacak olan “Energy Policy Turkey” Dergisinde bu nitelikteki bir çalışmaya yer verilecektir.)

Sonuç olarak, Kıbrıs müzakereleri sürecinde, Türkiye’ye adeta: “Bak! Senden başka alternatiflerimiz de var!” tarzında bir yaklaşımı sunan böylesi bir proje tutarlı değildir. Kıbrıs her ne kadar Türkiye’den koparılmak istense de, bu enerji açısından da mümkün görülmemektedir.

 

Oğuzhan AKYENER
Oğuzhan AKYENER
Oğuzhan AKYENER (Balıkesir), ODTÜ, Petrol ve Doğalgaz Mühendisliği Bölümü mezunu olan Oğuzhan AKYENER, 2006 yılı mezuniyetinden bu yana enerji ile alakalı bazı kurumlarda birçok yurt içi ve yurt dışı görevlerde bulunmuş ve yöneticilik yapmıştır. Bunların yanı sıra, Avrupa Birliği, Türkiye, Rusya, İran, Irak, Ortadoğu, Asya ve Kafkas enerji politikaları üzerine uluslararası arenada ses getiren çalışmalara imza atmıştır. Farklı konularda yazmış olduğu 3 adet kitabı bulunan Akyener, halen Türkiye Enerji Stratejileri ve Politikaları Araştırma Merkezi (TESPAM) başkanlık görevini sürdürmektedir. İyi derecede İngilizce bilmektedir.
%d blogcu bunu beğendi: